Aanmelden

BackCover.be

Gepubliceerd in Nieuws

De Vlaamse anti-ggo-coalitie ontleed. Deel III: Hoe de groene partij de Vlaamse ggo’s vermoordde

5 februari 2015 Door 
Groen volgt slaafs de harde anti-ggo-lijn van haar Europarlementslid Bart Staes (midden). Groen volgt slaafs de harde anti-ggo-lijn van haar Europarlementslid Bart Staes (midden). greensefa (CC BY 2.0)

Vlak na de 'aardappelveldslag' in Wetteren waren de mainstream milieubeweging en de groene partij er als de kippen bij om zich van de werkwijze van de FLM te distantiëren. De publieke opinie reageerde immers erg afwijzend op het geweld. Maar de sfeer keerde al snel weer om en algauw genoot de FLM de volle steun van Groen en de milieubeweging. In deze bijdrage legt Bart Coenen de verwevenheid tussen de activisten, de milieubeweging en de partij bloot.

Info

  • Dossier:
    De Vlaamse anti-ggo coalitie ontleed.
    In deze artikelenreeks blikken we terug
    op vier jaar strijd om de publieke opinie
    rond de toekomst van de landbouw.

Voor Marleen Temmerman, wetenschapper en ten tijde van de veldvernieling nog SP.A-senator, toonde de gewelddadige actie van de FLM in Wetteren het "ware gelaat" van de actievoerders:

"Het enige 'positieve' aan de vernieling afgelopen weekend van de Wetterse proefakker met genetisch gemanipuleerde aardappelen is dat de wereld nu het ware gelaat ziet van de fundamentalisten en herrieschoppers die aan dat soort acties deelnemen. Die mensen zijn niet uit op discussie. Toen ik gisterenmorgen Europarlementslid Bart Staes op de radio hoorde pleiten voor meer maatschappelijk debat over genetisch gemodificeerde organismen kwamen mijn haren dan ook recht. Al jaren vraagt de wetenschappelijke wereld immers om meer debat, maar dat wordt net in de kiem gesmoord door tegenstanders."


Geweld dreigt groene beweging te besmetten

Het geweld dreigde negatief af te stralen op de groene partij, maar ook op de traditionele anti-ggo-organisaties. Om 'besmetting' te voorkomen trachtten zowel Groen als de traditionele milieubeweging zich aanvankelijk van de FLM te distantiëren. Greenpeace zag de bui al hangen en nam niet deel aan de actie omdat het "twijfels had bij het verloop en de mogelijke uitkomst ervan". De Bond Beter Leefmilieu, Vredeseilanden, Velt, Wervel, Landwijzer en BioForum lieten op 30 mei 2011 (de dag na de vernieling van het proefveld) in een gezamenlijk persbericht weten dat ze "de wijze waarop de actie van Field Liberation Movement is verlopen betreuren", een zeer voorzichtige, breed interpreteerbare en niet ondubbelzinnige formulering. Vanuit de groene partij kwamen in de uren en dagen na de 'patattenoorlog' tegenstrijdige signalen. Voorzitter Wouter Van Besien leek de actie scherp te veroordelen:

"Dergelijke actie maakt elk constructief debat onmogelijk. Een doelbewuste vernieling van wetenschappelijk onderzoek valt in geen enkel geval goed te keuren. Groen! neemt afstand van deze actie. Met deze actie werd niet alleen het aardappelveld vernietigd, het dreigt het debat over genetische wijzigingen onmogelijk te maken."


De krant De Morgen schreef toen dat de voorzitter van de groene partij daarmee zijn partijgenoten Dirk Peeters en Bart Staes terugfloot. Te traag volgens Bart Eeckhout, toenmalig chef-politiek bij De Morgen. Groen! had zich volgens hem in het kamp van het fundamentalisme laten dwingen:

"Het heeft tot gisterenmiddag 13u11 geduurd vooraleer een communiqué van Groen! binnenliep in de mailbox waarin de vernieling van genetisch gemanipuleerde aardappelen op een proefveld in Wetteren ondubbelzinnig werd afgekeurd. Een dag eerder had volksvertegenwoordiger Dirk Peeters — partijwoordvoerder in het ggo-debat — nog smalletjes opgemerkt dat hij het geweld 'niet goedkeurde' - het zou er nog aan ontbreken. Ook partijgenoot Bart Staes mocht 24 uur lang ‘in eigen naam’ de veldslag op het aardappelveld minimaliseren."


Dreigend isolement

De activisten dreigden in een isolement terecht te komen. Via de koepel van Vlaamse milieuverenigingen Bond Beter Leefmilieu smeekten zij de traditionele milieubeweging zich niet te "desolidariseren" van de FLM. Hulp om uit de impasse te geraken kwam uit een onverwachte hoek toen toenmalig KU Leuven rector Marc Waer zijn personeelslid Barbara Van Dyck (die bij de actie het woord voerde) ontsloeg. Zij had immers geweigerd om afstand te nemen van het gebruik van geweld als actiemiddel tegen wetenschappelijke experimenten. Er was een strafbaar feit gepleegd en er was onderzoek van een zusteruniversiteit vernield. Een terecht ontslag dus, maar Barbara van Dyck werd daardoor wel van het ene moment op het andere een martelaar voor de groene zaak.
Dit ontslag van Barbara Van Dyck bood een uitweg uit de impasse en was de aanleiding om opnieuw de groene rangen te sluiten. Voortaan werd de hele kwestie geframed als een strijd voor vrije meningsuiting. De actie werd omgedoopt tot een creatieve vorm van burgerlijke ongehoorzaamheid en zelfs een strijd voor de kern van de democratie.

Exit Wouter Van Besien

Bij Groen trok voorzitter Van Besien (en dus niet Bart Staes) aan het kortste eind. Na het ferme persbericht van Wouter Van Besien wisselde Groen immers prompt weer van toon. Sindsdien volgt de partij slaafs de harde anti-ggo-lijn van groen Europarlementslid Bart Staes. Wouter van Besien deed geen uitspraken meer over de 'patattenoorlog' en Steven Desanghere en Barbara Van Dyck mochten tijdens een "ggo-workshop" op het zomerweekend van de partij de laatste twijfelaars overtuigen. Partij-ideoloog Dries Lesage beschreef de actievoerders van de FLM als geïntimideerde en vernederde slachtoffers die per ongeluk voorbij de politie geraakt waren. Het geweld werd voortaan verzwegen, geminimaliseerd of verdedigd, onder meer door ex-Groen parlementslid Eva Brems die de FLM'ers omschreef als "actievoerders die de democratie voeden en verdiepen" en "enkele aardappelplanten wilden vervangen door biologische verwanten". De Groen-fractie van het Vlaams Parlement nam deel aan een door de FLM georganiseerde activiteit en Bart Staes, van opleiding een regent Nederlands-Engels-economie, werd een 'vrijwillig verschijner', samen met enkele lokaal actieve groene politici.

---

Groen rotsvast overtuigd

Het groene anti-ggo-standpunt wijzigde in 15 jaar tijd nauwelijks. Aan het begin van deze eeuw wilde Marleen Temmerman, toen nog lid van Agalev, het debat binnen de groene partij op gang trekken. Ze organiseerde daartoe een rondetafel met voor- en tegenstanders. Een van de voorstanders was professor Marc Van Montagu. Marleen Temmerman: "Hij (Marc Van Montagu) kreeg die dag gewoon de kans niet om ook maar iets te vertellen, laat staan om een evenwichtig debat op gang te brengen. Na vijf minuten werd hem de mond gesnoerd door schreeuwende fundamentalisten die niets positiefs wilden horen."  In 2011 was de situatie niet anders en tot op heden vinden andersdenkenden binnen Groen geen gehoor.


Ggo’s in België: ooit was het anders

Ooit was België een pionier op gebied van plantenbiotechnologie, maar dat veranderde met de komst van de groenen. De eerste veldproef ter wereld vond in 1987 plaats in Oudenaarde. Aan het einde van de jaren 1980, begin de jaren 1990 telde België proportioneel het grootste aantal veldproeven. In de tweede helft van 1990 startten activisten over heel Europa met vernielingen. Daarna kwamen de veldproeven in de EU vrijwel volledig tot stilstand. 2002 was het laatste jaar waarin in ons land ggo-veldproeven plaatsvonden. Daarna volgde een lange pauze die duurde tot 2009, het jaar waarin ggo-populieren werden geplant.

1999-2004: Agalev (nu Groen) in de federale en Vlaamse regeringen

Kort voor de verkiezingen van 1999 vond de dioxinecrisis plaats. Agalev haalde mee hierdoor een historische score en trad toe tot de paars-groene regering. In de federale regering werd Agalev bevoegd voor leefmilieu, volksgezondheid, dierenwelzijn en voedselveiligheid. In de Vlaamse regering waren de groenen verantwoordelijk voor leefmilieu en landbouw.

Tijdens deze paars-groene regeerperiode werden tussen mei 2001 en midden 2002 in België twaalf velden met ggo-gewassen vernield. De groene ministers Magda Aelvoet, Vera Dua en Jef Tavernier blokkeerden of bemoeilijkten in 2002 en 2003 een reeks veldproeven en lieten er enkele opruimen. In april 2002 weigerden de groene ministers een experiment met een transgene appelboom en een experiment met koolzaad. Een jaar later weigerden ze een kweekproef met transgene appelbomen. De weigering van de veldproeven gebeurde ondanks positieve adviezen van de Raad van Bioveiligheid. In 2003 hielden speurders zelfs een huiszoeking op het kabinet van minister Tavernier. Ze vermoedden dat activisten die proefvelden vernielden, konden rekenen op hulp van een kabinetsmedewerkster. Uiteindelijk werd de vrouw niet in verdenking gesteld.

Exit veldproeven

De vernielingen en de starre houding van de groene ministers hadden meteen tot gevolg dat de Belgische biotechsector besliste om voorlopig met alle veldproeven te stoppen. Tussen 2003 en 2009 vond in België geen enkele veldproef met ggo's plaats. De groene partij vermoordde het ggo-onderzoek in Vlaanderen terwijl ze in de regering zat en bleef er daarna vanuit de oppositie alles aan doen opdat dit niet zou heropleven. Een eenvoudige zoekopdracht op haar website toont aan dat de partij de strijd op diverse fronten tegelijk voert. Zo steunde Groen onder meer ggo-vrije zones, een embargo op nieuwe ggo's, etikettering van producten die ggo's bevatten, een verstrenging van de evaluatieprocedure, een ggo-vrij Vlaanderen en zelfs een volledig ggo-vrij Europa.

Van groene dochter tot mascotte

Terug naar 2011. De beelden van de gewelddadige actie van de FLM schokten het publiek. De FLM dreigde geïsoleerd te geraken, maar Groen schoot al snel ter hulp. En samen met de partij namen ook de milieuverenigingen na het ontslag van Barbara Van Dyck de bocht. Barbara Van Dyck is een dochter van ex-Agalev kamerlid Leen Laenens. Ze kreeg de aversie voor ggo's door haar moeder met de paplepel ingegoten. Leen Laenens bezette als directeur van BioForum, de koepelorganisatie van de Vlaamse biolandbouwers, op het moment van het ontslag van haar dochter een sleutelpositie in het landschap van de Vlaamse anti-ggo-milieuverenigingen. Laenens mobiliseerde haar contacten actief rond het ontslag, rond het 'patattenproces' en was zelfs 'vrijwillig verschijner' op het proces van haar dochter.

 

"Groenen en ex-groenen bezetten op dit moment sleutelposities bij vier van de vijf traditionele grote anti-ggo-organisaties in Vlaanderen."

 

BioForum Vlaanderen, Bond Beter Leefmilieu, Vredeseilanden en Velt vormen samen met Greenpeace en enkele kleinere organisaties zoals Wervel de spil van de Vlaamse anti-ggo-coalitie. Elk van deze organisaties heeft sterke banden met de partij Groen. Naast een gedeelde ideologische (groenlinkse) overtuiging hebben de mensen die deze organisaties leiden jarenlang professioneel samengewerkt en vriendschapsbanden opgebouwd. Het zijn generatiegenoten (babyboomers) met hun ideologische wortels hoofdzakelijk in de jaren 1970 en heel wat kilometers op de groene teller. Toen de groene partij uit het parlement gestemd werd, zwermden ex-parlementsleden en medewerkers van de partij uit naar het middenveld. Tussen de anti-ggo-ngo's vond daarna een ware stoelendans plaats.


De grote groene stoelendans


• Van de politiek naar de biologische landbouwsector
De voorgangster van Leen Laenens bij BioForum Vlaanderen was Marianne Vergeyle. Na haar termijn als kamerlid werkten Laenens en Vergeyle al enkele jaren samen (Laenens was toen coördinator wetgeving bij BioForum, Vergeyle directeur). Vergeyle was van 1999 tot 2004 kabinetschef van de groene ministers Aelvoet, Tavernier en Byttebier (Leen Laenens was toen kamerlid voor de groene partij).

• BioForum - Vredeseilanden - Velt
Op dit moment is Marianne Vergeyle directeur bij Vredeseilanden. Leen Laenens hopte na haar vertrek bij BioForum naar Velt waar ze nu in de voorzitterszetel zit. Ook bij Velt is de directeur (Jan Vannoppen, werkte daarvoor 17 jaar bij Vredeseilanden) van groene signatuur, net als zijn voorgangster (Relinde Baeten, nu Ecopower; onder haar coördinatorschap startte Velt een campagne voor ggo-vrije gemeenten). De nieuwe directeur van BioForum werd Lieve Vercauteren. Zij stapte over van … Vredeseilanden.

• Van Groen naar de koepel van de Vlaamse milieuorganisaties
Last but not least is er Vera Dua. Deze ex-minister voor Agalev, ex-Groenvoorzitter en notoir tegenstander van ggo’s stopte in mei 2011, vlak voor de raid op de aardappelproef, uit de politiek. Nog geen twee jaar later, in maart 2013 werd ze de nieuwe voorzitter van de Bond Beter Leefmilieu, de koepel van de Vlaamse milieuorganisaties.


In wisselende samenstelling ontmoeten deze groenen elkaar via groene denktanks als Oikos en Terra Reversa en op 'elkaars' Algemene vergadering of Raad van Bestuur (o.a. bij Velt, BBLBioForum en Vredeseilanden). Via de koepelorganisatie Bond Beter Leefmilieu vaart quasi de gehele Vlaamse milieubeweging — van Bos+ over Natuurpunt tot WWF — mee op de anti-ggo-boot.

 

Bij de Europese verkiezingen van 2004 stonden Vera Dua, Leen Laenens, Marianne Vergeyle, Bart Staes en Relinde Baeten nog gezamenlijk op de lijst voor Groen!
Bron: Europees parlement.

 

Na de diaspora: machtiger dan ooit

Groenen en ex-groenen bezetten op dit moment sleutelposities (als directeur of voorzitter) bij vier van de vijf traditionele grote anti-ggo-organisaties in Vlaanderen (BBL, Vredeseilanden, Velt en BioForum). Een dergelijke verwevenheid tussen de groene partij en ngo's ondermijnt de onafhankelijkheid en daardoor ook de geloofwaardigheid van deze laatsten (en dan laten we de talrijke medewerkers en bestuursleden van groene signatuur op lagere posten zelfs nog buiten beschouwing). Deze politisering van het middenveld heeft ervoor gezorgd dat Groen, groene middenveldsorganisaties en de FLM naar buiten kunnen treden als een eensgezind blok. Het zijn echter vaak dezelfde personen die onder de vlag van een of meerdere organisaties de steunbetuigingen aan de FLM ondertekenen. Zo wordt de maatschappelijke steun voor de FLM kunstmatig opgeklopt.

Vanuit hun verworven posities hebben de groene (ex-)politici een stevige greep op het verloop van het debat binnen 'hun' organisaties. Zij kunnen carrières maken of kraken en hebben een flinke vinger in de pap bij aanwervingen. Mensen met de 'juiste' meningen en levensfilosofie kunnen zij aantrekken en bevorderen terwijl kritische medewerkers buiten gekeken worden. Het hoeft daarom geenszins te verbazen dat er in dit deel van het middenveld weinig stemmen klinken die het groene anti-ggo standpunt in vraag stellen.

Het Grote Groene Gelijk gebetonneerd

Een van de belangrijkste kritieken op de groene partij tijdens haar regeringsdeelname was dat ze zich maar al te vaak bediende van het 'grote gelijk'. Meer dan tien jaar later, is de partij niet veranderd. De Groene Kamerleden Tinne Van der Straeten en Stefaan Van Hecke dienden wetsvoorstellen in op maat van de actievoerders en ook nieuwe groenen als Petra De Sutter en kersvers voorzitter Meyrem Almaci laten zich volgzaam inschakelen in de kruistocht tegen ggo's van Europarlementslid Bart Staes. Ook de huidige generatie groene leiders biedt dus weinig hoop voor de toekomst.

People who are dug in, stay dug in. De Vlaamse anti-ggo-coalitie zit zo diep ingegraven in haar anti-ggo-denken dat zelfs nuances aanbrengen niet meer kan. Uit angst om leden (of kiezers) te verliezen, volgen ze allemaal de lijn van de meest radicale groep. En dat is vooral voor de groene beweging zelf een probleem.

Beoordeel dit item
(13 stemmen)

Laat een reactie achter

RSS
LinkeIn
Facebook
Twitter