Aanmelden

BackCover.be

Gepubliceerd in Boeken

Innovation and its Enemies

26 januari 2017 Door  Graham Strouts



Why People Resist New Technologies.

We kennen allemaal de luddieten, de bekende activisten die tussen 1811 en 1816 gewelddadige acties ondernamen tegen de nieuwe mechanische weefgetouwen die hun banen zouden afnemen. Maar Calestous Juma, professor aan Harvard, toont in dit wetenschappelijk onderbouwd boek heel goed aan dat de geschiedenis van het verzet tegen nieuwe vormen van technologie die de status quo bedreigen, veel langer is.

Info

Die oppositie heeft in de loop der tijden verrassende vormen aangenomen. Tegen nieuwe technologieën wordt vaak geprotesteerd, ondanks de voordelen die ze kunnen opleveren. Niet alleen omdat ze een directe bedreiging vormen voor bestaande jobs en technologieën, maar ook omdat ze op een bredere schaal een uitdaging vormen voor sociale en morele waarden. Met zijn overzicht hoopt Juma de voorstanders van innovatie aan te tonen dat ze de onderliggende oorzaken van zulke oppositie grondig dienen te begrijpen en dat ze leren op welke manier de introductie van nieuwe en mogelijk disruptieve technologieën kan verzacht worden.

Neem bijvoorbeeld de drukpers. In de Islamitische wereld werd de mogelijkheid om vele, identieke exemplaren van de Koran te produceren niet enkel gezien als een bedreiging van de sociale status van de mensen die verantwoordelijk waren voor de mondelinge overdracht van de heilige tekst. Ook zette het de mondelinge traditie waarbij geheugen en herhaling zelf onderdelen van de eredienst waren, onder druk. Men stond de drukpers pas toe nadat men had ingezien dat de mogelijkheid om het geloof te verspreiden via het gedrukte woord een voldoende groot voordeel was.

Een ander voorbeeld is koffie, dat in eerste instantie met wantrouwen bejegend werd. Het was niet alleen een directe concurrent voor de bestaande bierconsumptie, maar koffiehuizen werden ook gezien als mogelijke broeihaarden voor politieke achterklap en organisatie.

Een veelgebruikte strategie van de gevestigde industrieën die zich direct bedreigd voelden was het systematisch demoniseren van de vernieuwing. Van koffie, zo beweerde men, werd men zot en onvruchtbaar. Margarine werd oorspronkelijk ontwikkeld om tekorten aan boter voor een immer groeiende bevolking te ondervangen, maar in de aanloop naar de hedendaagse obsessie met het 'natuurlijke' werd het geassocieerd met 'lagere normen' en zelfs 'gestigmatiseerd als een bedrieglijk product dat naast nieuwe gevaren ook een kunstmatigheid met zich meebracht dat "natuurlijk goed voedsel" corrumpeerde.'

Deze methodes worden nog steeds gebruikt in verband met genetisch gemodificeerd voedsel, dat door tegenstanders zonder gêne gedemoniseerd wordt: ggo's zouden de oorzaak zijn van kankers, zelfmoordgolven onder boeren, onvruchtbaarheid en zo ongeveer van alle kwaad dat men zich kan of wil inbeelden. Dat enige vorm van bewijs voor deze claims niet bestaat, doet er niet toe: gewoon al de suggestie van het risico volstaat in vele gevallen om de vooruitgang ervan af te remmen en om mensen ervan te overtuigen te dwalen aan de kant van voorzichtigheid, en in dit geval om meer te betalen voor biologisch voedsel.

Een van de meest fascinerende hoofdstukken gaat over de invoering van elektriciteit in New York in het midden van de 19de eeuw. Edison hoopte op een vroege implementatie van zijn systeem dat gebaseerd was op gelijkspanning, hoewel hij zelf best inzag dat het inferieur was aan het wisselstroomsysteem van Westinghouse (dat het uiteindelijk zou halen). Omdat Edison tijd nodig had om zelf de markt verbonden aan gelijkstroom achter zich te laten, paste hij elke denkbare vorm van negatieve beeldvorming toe. Hij ging zo ver in zijn smakeloosheid dat hij in reclameboodschappen het superieure wisselstroomsysteem in verband bracht met de eerste executies met de elektrische stoel.

Opvallend is wel dat kernenergie zo goed als afwezig is in het boek. Juma alludeert er wel op in het besluit waar hij aantoont dat gewoon maar wat informatie geven over de betrekkelijke veiligheid van diverse energiebronnen niet genoeg is om het publiek te overtuigen. In verband met de obstakels die de gesprekken over de klimaatverandering in de weg staan, maakt hij een zeldzame faux pas. Hij suggereert dat hernieuwbare energie – in de vorm van wind- en zonne-energie – vooral tegen werd gehouden door groepen met  belangen in fossiele brandstoffen. Dat is deels waar, maar een veel belangrijkere factor is het simpele feit dat die duurzame bronnen een veel lagere energiedichtheid hebben. Bovendien zijn ze intermitterend, wat betekent dat ze niet zonder onderbreking stroom kunnen leveren. Het zou interessanter zijn om na te kijken waarom de talrijke voorstanders van schone energie toch resoluut ingaan tegen nucleaire energie, de schoonste en meest energierijke bron van allemaal. Een hoofdstuk over fracken, een methode om schaliegas te ontginnen, zou ook fascinerend geweest zijn.

Juma toont aan hoeveel zeer uiteenlopende zaken moeten samengebracht worden vooraleer men tot een vlotte introductie van nieuwe technologieën kan overgaan. Een degelijke regelgeving moet opgezet worden, geruggesteund door voldoende geëngageerde en onafhankelijke organen. Het deficiëntiemodel wordt uitgedaagd en het is niet meer genoeg om gewoon maar wat meer informatie te verspreiden. Het vertrouwen van het publiek is cruciaal en moet serieus genomen worden. Wetenschap moet democratischer; het grote publiek zal niet meer zomaar, zonder vragen, dictaten accepteren. Innovatie kan leiden, en leidt inderdaad soms tot ernstige verstoringen in de arbeidsmarkt en ze kan bestaande sociale netwerken effectief ondermijnen. Dit zijn zaken die op voorhand moeten overdacht worden. Het is misschien een vingerwijzing naar enthousiastelingen die graag op de kap zitten van een Vandana Shiva en haar anti-ggo-clubje, maar Juma raadt af om al te veel te focussen op wat uiteindelijk een kleine maar luidruchtige minderheid is. Hij suggereert dat men beter energie kan steken in meer algemene campagnes om zo de mensen die behoren tot de stille meerderheid te overtuigen. Aan het einde van de rit zijn zij het die de beslissingen zullen nemen.

Juma's Innovation and Its Enemies is een belangrijk boek dat een uitgebreid lezerspubliek verdient.




Graham Strouts is lesgever permacultuur en studeert agroforestry aan de universiteit van Bangor in Wales.

Deze recensie verscheen eerder in het Skepp-tijdschrift Wonder, winter 2016.



Calestous Juma, Innovation and Its Enemies. Why People Resist New Technologies.
Oxford University Press, 2016. 429 blz.

Beoordeel dit item
(0 stemmen)


Alleen abonnees kunnen commentaren posten. Klik hier om in te loggen.
Nog geen abonnement? Klik hier voor meer info.

RSS
LinkeIn
Facebook
Twitter