Aanmelden

BackCover.be

Gepubliceerd in Nieuws

Waarom is het gif van dieren en planten soms zo sterk?

19 april 2017 Door 
Waarom is het gif van dieren en planten soms zo sterk? © KBIN.

"We kennen slangen, schorpioenen, spinnen,... die gif gebruiken om hun prooi te verslaan. Dat gif is vaak sterker dan nodig voor de beoogde prooi. Weten biologen waarom deze dieren zo een sterk gif gebruiken?" vraagt Jo op ikhebeenvraag.be. Professor biomedische wetenschappen Luc Bouwens (VUB) geeft antwoord.

Info

Luc Bouwens: "Het is inderdaad zo dat sommige giftige dieren schijnbaar enorme doses aan giftige stoffen overbrengen bij een beet of steek. Ik zeg schijnbaar omdat de dosis relatief is tot de prooi die men heeft gekozen. Meestal worden laboratoriummuizen gebruikt om dit te bepalen (en om eventueel te extrapoleren naar de mens). Maar in de natuur zijn laboratoriummuizen geen prooien voor bijvoorbeeld giftige slangen. De meeste giftige dieren hebben het gemunt op een welbepaalde en redelijk beperkte keuze aan prooidieren op dewelke zij zich hebben gespecialiseerd. Het zijn deze soorten die bovenaan hun menu staan welke de evolutie van het gif hebben bepaald. Er ontstaat namelijk een co-evolutionaire bewapeningswedloop waarbij de prooidiersoort resistentie ontwikkelt tegen het gif, en de predatorsoort sterker gif ontwikkelt in de loop der tijd."

"Men kan dan ook vaststellen dat sommige diersoorten zeer gevoelig zijn voor een bepaald gif terwijl andere soorten er veel minder gevoelig voor zijn. Bijvoorbeeld mangoesten kunnen slangenbeten die voor ratten dodelijk zijn beter overleven."

"Soorten die niet op het menu staan van het giftige dier, zoals bijvoorbeeld de mens voor een zwarte mamba, hebben geen resistentie ontwikkeld omdat confrontaties niet frequent genoeg voorvallen om te kunnen leiden tot natuurlijke selectie. De dosis gif die de zwarte mamba nodig heeft om zijn belangrijkste prooidieren te doden is dan ook meer dan voldoende om een mens te doden. Hierbij moet ook gezegd worden dat de dosis gif ook voldoende hoog moet zijn om tot een snelle dood van het prooidier te leiden. Bij een traagwerkend gif zou het prooidier er anders in kunnen slagen te ontsnappen en buiten het bereik van de slang te sterven. Dan zou voor de slang alle moeite voor niets zijn geweest. En het is inderdaad zo dat een giftige slang veel energie steekt in de aanmaak van dat gif."

"Voor wat planten en paddenstoelen betreft, zij hebben gif ontwikkeld om te voorkomen dat dieren hen zouden opeten. Planten maken veel stoffen aan die giftig zijn voor plantenetende insecten. Er zijn ook diersoorten die dat doen. Sommige soorten kikkers en padden bijvoorbeeld, scheiden in hun huid stoffen af die giftig zijn voor het dier dat hen wil opeten. Het dier leert dan om een volgend (eventueel verwant) exemplaar van die soort niet meer te eten. Soms lokt de giftige stof een onmiddellijke reactie uit van misselijkheid, waardoor het dier zijn prooi weer laat gaan. Hier is het nut dus bescherming. Schimmels maken vaak giftige stoffen aan die gericht zijn tegen bacteriën. Dit komt omdat zij concurrenten zijn van mekaar in hun voedingsbodem. Zo heeft men bepaalde antibiotica zoals penicilline ontdekt."

 

Tip: bezoek de expo 'Gif' in het Museum voor Natuurwetenschappen in Brussel (nog tot 3 september 2017).

Beoordeel dit item
(4 stemmen)


Alleen abonnees kunnen commentaren posten. Klik hier om in te loggen.
Nog geen abonnement? Klik hier voor meer info.

RSS
LinkeIn
Facebook
Twitter